Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve zamanla anonimlehandan bir nazım biçimidir. Koşukler ana dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Yani hece sayısı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin koskocaman çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde avamın malı olurlar ve avamın her kesimine hitap eden sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu kez, bir natür vakaı evet da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, hatta mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak bilekleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü türküler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine vadi uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise ekseri mandepsi havaları arz aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık tarz adı verilmektedir.

Türklerde meselelenen konulara bakılırsa bile sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Natür türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik türküleri
Seremoni türküleri
İş türküleri
Zıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Baziçe türküleri
Karakter ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve üzücüklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri