Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. Koşukler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece nüshası itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde elın dünyalıkı olurlar ve elın her kesimine seslenme eden artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Koşukler çoğu kat, bir huy fenomenı ya da bir kahramanlık karşıtsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, bucak adlarının, ayrıca mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine alan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoklukla sahne havaları bucak hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün keyif adı verilmektedir.

Türklerde anlayışlenen konulara bakılırsa bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
önlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Mandepsi yırleri
Beğeni ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve şiddetliklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri