Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Türküler temel murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük veya ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Türkülerin heybetli çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde umumın emtiaı olurlar ve umumın her kesimine hitap fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Türküler çoğu kat, bir doğa vakaı ya da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, önem adlarının, ayrıca mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü dâhilin, nerede doğduklarını saptamak çetinleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü koşukler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı dâhiline saha uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoğunlukla külah havaları önem alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste çekicilik adı verilmektedir.

Türklerde mesleklenen konulara göre de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına göre koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Natür koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Mukabillıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Temsil koşukleri
Tab ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve ızdırapklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri