Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Türküler temel flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin büyük çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde folkın esrarı olurlar ve folkın her kesimine seslenme eden sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Türküler çoğu el, bir tabiat hadiseı ya da bir kahramanlık katsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, alan adlarının, hatta konuların birlikte değiştiği görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak ağırleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü koşukler olarak dü fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine düzlük uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise umumiyetle dubara havaları alan allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde konulenen konulara bakılırsa bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Alınlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Mandepsi koşukleri
Tab ve hayvan koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri